Hvað gera náms- og starfsráðgjafar? Þetta er alls ekki óalgeng spurning frá fólki á öllum aldri. Mér finnst alveg vera kominn tími til að upplýsa fólk betur um þau fjölbreyttu störf sem náms- og starfsráðgjafar sinna. Greinin þarf að vera sýnilegri almenningi og nýta þarf þekkingu og reynslu þessara fagaðila betur. Til þess að verða löggildur náms- og starfsráðgjafi þarf að fara í tveggja ára MA nám sem kennt er við Háskóla Íslands, námið er mjög krefjandi og enginn leggur á sig svona nám nema til þess eins að ætla sér að fara að starfa á sviðinu.

Hvar starfa náms- og starfsráðgjafar? Jú, þeir eiga lögum samkvæmt að starfa í ÖLLUM grunn- og framhaldsskólum landsins, háskólarnir bjóða upp á náms- og starfsráðgjöf, Vinnumálastofnun t.d. vegna atvinnuleitar og endurhæfingar, sí- og endurmenntunarstöðvar eins og Mímir símenntun, Iðan fræðslusetur, Námsflokkar Reykjavíkur, Námsflokkar Hafnarfjarðar o.fl. o.fl.

Hver eru helstu hlutverk náms- og starfsráðgjafa? Fyrst og fremst eru náms- og starfsráðgjafar trúnaðar- og talsmenn skjólstæðinga sinna, þeir bera ávallt hagsmuni þeirra fyrir brjósti og hjálpa þeim við að finna hæfileikum sínum réttan veg og stefnu hvort sem er námslega eða í leit að starfi. Áherslur geta verið misjafnar eftir því hvaða vettvang er um að ræða, þ.e. hvort um er að ræða grunnskóla, framhaldsskóla, háskóla o.s.frv. Sjá dæmi hér fyrir neðan:

Grunnskóli –

Helstu verkefni náms- og starfsráðgjafa eru:

• Veita ráðgjöf varðandi nám, námstækni og námsvenjur.
• Veita ráðgjöf varðandi náms- og starfsval.
• Veita persónulega ráðgjöf og stuðning.
• Veita leiðsögn og ráðgjöf um streitu- og kvíðastjórnun.
• Veita leiðsögn og ráðgjöf um reiðistjórnun.
• Bjóða uppá áhugasviðskannanir í 10. bekk.
• Veita nemendum og foreldrum þeirra upplýsingar um framhaldsnám.
• Vinna að eineltismálum í samvinnu við umsjónarkennara og annað starfslið skólans.
• Standa vörð um velferð nemenda og er trúnaðarmaður og málsvari þeirra.

Framhaldsskóli –

• Ráðgjöf vegna náms- og starfsvals
• Bjóða upp á áhugasviðskannanir (STRONG, Bendill, Í leit að starfi)
• Bjóða upp á prófkvíðanámskeið
• Leiðsögn vegna kvíða- og streitustjórnunar
• Ráðgjöf varðandi námstækni – glósutækni, tímastjórnun, skipulag
• Fara yfir prófareglur með nemendum
• Bjóða upp á leiðsögn varðandi prófaundirbúning
• Veita aðstoð vegan námsörðugleika

Þetta er alls ekki tæmandi upptalning en eftir því sem einstaklingar verða eldri og þroskaðri getur lífið orðið flóknara þegar kemur að námsvali og starfvali og þá er gott að geta leitað til fagaðila. Fagaðilinn þ.e. náms- og starfsráðgjafinn hefur ekki endilega svörin við öllu en hans starf er að hjálpa einstaklingunum að líta inn á við og finna sjálfan sig í þessum ólgusjó sem oft blasir við þeim.

Eins og málin standa í dag fá ekki allir nemendur grunn- og framhaldsskólanna á Íslandi náms- og starfsráðgjöf (fræðslu) eins og lög gera ráð fyrir. Fyrir utan það þá eru til innlendar rannsóknir sem sýna að í sumum skólum er aðeins einn náms- og starfsráðgjafi með allt upp í 800 nemendur á sinni könnu einn og óstuddur. Samkvæmt tillögum nefnda hér á landi og Bandarísku námsráðgjafasamtakanna væri æskilegur nemendafjöldi 300 á hvert 100% stöðugildi náms- og starfsráðgjafa (http://www.althingi.is/altext/136/s/pdf/0353.pdf).

Að mínu mati er þessum málaflokki illa sinnt og eitthvað þarf að gera til að bæta úr þessu. Brotið er á rétti nemenda og náms- og starfsráðgjafar ná alls ekki utan um öll þau hlutverk starfsins sem þeim er ætlað að sinna svo vel sé. Niðustöður rannsóknar sem ég gerði meðal náms- og starfsráðgjafa í grunn- og framhaldsskólum á Íslandi 2014 – 2015 sýna svo ekki verði um villst að starfið er mjög krefjandi og 67% sögðust vera mjög þreytt andlega í lok vinnudags. Ráðgjöf við nemendur um persónuleg málefni var mjög stór hluti af persónulegri ráðgjöf á báðum skólastigum en 91% náms- og starfsráðgjafa í framhaldsskólunum settu þáttinn í sæti eitt til þrjú og 84% í grunnskólunum.

Er ekki kominn tími til að gera eitthvað í þessum málum? Hvað finnst ykkur?